Prvi Balkanski rat i Veliki rat - Kolubarska bitka

Posle povlačenja srpske vojske iz Mačve, sa Jagodnje, Gučeva i Sokolskih planina, velikih gubitaka u ljudstvu i miniciji, uz još jednog prirodnog neprijatelja vreme, srpska vojska dolazi u veliku moralnu krizu.

U toku povlačenja vojske povlače se i civili koji onemogućavaju brzo prebacivanje trupa ka Valjevu. Srpski vojnici gledajući dramatične prizore golih, bosih, gladnih staraca, dece i žena koji u kolonama beže ka Valjevu iz Mačve, gube i ono malo volje i samopouzdanja što su imali, počinju da napuštaju svoje jedinice, i dolazi do masovne pojave dezerterstva.

Rusija, saveznica Srbije, posle izgubljene bitke na Drini bez znanja Srbije i njoj iza leđa pravi ugovor u Sofiji sa Bugarskom, da se Bugarskoj da deo teritorije Srbije Makedonije.

Posle saznanja u Srbiji o ugovoru između Rusije i Bugarske, 8. novembra 1914. godine,  u Valjevu se sastaju članovi Vlade Kraljvine Srbije i načelnik srpske Vrhovne komande, tu sednicu Vlade i Vrhovne komande mnogi analatičiri, danas, smatraju za prelomnu i 'otrežnjujuću' za naše sveznike. Na toj odlučujućoj sednici, vojvoda Radomir Putnik , uz dogovor sa Nikolom Pašićem, izvodi jedan 'diplomatsko-taktički manevar' izjavljuje da zbog lošeg stanja u vojsci, nedostatka municije i hrane Vlada Kraljevine Srbije treba da razmisli o potpisivanju separatnog mira sa Austro-Ugarskom. To ima ogroman odjek kod naših saveznika, koji to shvataju kao upozorenje i opasnost.

 

Kolubarska bitka

Slavna Kolubarska bitka trajala je mesec dana, vodila se na frontu dugom 100 km.

Deli se na dva segmenta:

-od 16. do 29. novembra 1914. god.

-od 03. do 15. decembra 1914. god.

Do kraja novembra austrougarske trupe su probile odbrambene linije, zauzele Lazarevac i Maljen i odbacile 1. srpsku armiju na padine Suvobora. General Mišić uspeva da ubedi Vrhovnu komandu da je odbrana neodrživa i da armije treba izvući iz borbenog kontakta i odmoriti po dubini. Operacija povlačenja završila se više nego uspešno, uz minimalne gubitke jer su zaštitnice pružale žestok otpor austrougarskim snagama. Međutim, odstupanje srpske vojske dovelo je do povlačenja linije fronta pa je srpska prestonica ostala bez odbrane.

15. novembra austrougarska vojska ulazi u Valjevo.

Austrougari su zauzeli Beograd bez borbe i u njemu su održali trijumfalnu paradu 3. decembra. Saveznici su već prežalili Srbiju, a u Berlinu i Beču pad srpske prestonice bio je proslavljen kao velika pobeda. U tom preteranom slavlju, Austrougarska nije mogla ni da pretpostavi šta je čeka u narednim danima.

Novi komandant Prve srpske armije, general Živojin Mišić skratio je front brzim odstupanjem i pregrupisavanjem snaga kod Gornjeg Milanovca i time omogućio dugo očekivani predah iscrpljenim trupama. Po dvojica kaplara iz slavnog Đačkog bataljona (1300 kaplara) raspoređena su u svaku četu. Moralni efekat je bio veliki, drugim vojnicima bilo je jasno sada da se ide ili u slavu ili u smrt i da odstupanja nema. Kada je iz Niša konačno stigla obećana francuska municija, Mišić je 3. decembra naredio odlučan protivnapad sa položaja zapadno od Gornjeg Milanovca. Jaka artiljerijska priprema zbunila je austrougarsku vojsku koja je znala da Srbi nemaju municije. Odmah zatim usledili su i kontranapadi 2. i 3. armije i Odbrane Beograda. Neke delove neprijateljskih jedinica zahvatila je panika. Austrougarska 6. armija dala se u beg, a 5. armija ranije upućena ka Beogradu bila je u pregrupisavanju nemoćna da vodi uspešne operacije.

10. decembra Oskar fon Poćorek, komandant 6. Austro - Ugarske armije i Balkanske vojske, povlačeći se iz Banje Koviljače sa štabom, gledajući svoje vojnike potpuno demoralisane, gladne, umorne u potpunom neredu kako beže pred srpskom vojskom, osećajući ogroman teret zbog poraza u Kolubarskoj bici, obraća se svojoj pratnji pred Šapcem i govori 'Mora da se isto ovako osećao Napoleon kada se povlačio iz Rusije!'. Tim rečima on naslućuje i opisuje kraj svoje vojničke karijere.

Srpska vojska je neverovatnom brzinom probijala sve novopostavljene odbrambene linije neprijatelja i unarednih pet dana oslobodila je Valjevo, Užice i izbila na Drinu.

Vesti o velikoj pobedi i preokretu na Balkanskom frontu odjeknule su širom sveta. Maršal Žofr piše:

‘Delikatni manevri na Ceru i Kolubari, vođeni sigurnim prosuđivanjem, slbodom duha i snagom koje ispoljavaju majstorstvo srpskog komandovanja zaslužuju da zauzmu sjajno mesto u našim strategijskim studijam.’

Posle neverovatne i veličanstvene pobede srpske vojske pod komandom vojvode Živojina Mišića, Evropa je slavila pobedu. U svim evropskim crkvama zvonila su zvona u čast pobede, prva su zazvonila zvona na katedrali Notr Dam u Parizu.

U Srbiji, danas, na prostoru fronta Kolubarske bitke nemamo centralni Spomen – kompleks Kolubarskoj bici, koji bi stajao kao svedočanstvo jedne od najvećih pobeda srpske vojske u Prvom svetskom ratu. Imamo samo manja spomen obeležja na mestima gde su se vodile najveće borbe, da nas podsećaju na slavnu pobedu koja je u potpunosti, posle Cerske bitke, uzdrmala sigurnost tada vojnoj sili Austro-Ugarskoj.

Tela srpskih i austrugarskih vojnika sahranjeni su u zajedničkoj spomen kosturnici u kripti crkve Sv. Dimitrija u Lazarevcu.

"Život je večita borba. Ko sme, taj može. Ko ne zna za strah, taj ide napred!"

Vojvoda Živojin Mišić

 

Autor teksta: Ana Pavlović

Fotografije: Arhiv Vojni muzej Beograd

Izvori:

Vojni muzej Beograd

Vojni arhiv Beograd

Kolubarska bitka, Savo Skoko

 

Dodatne informacije